Η ισόγεια εξοχική κατοικία βρίσκεται στη Σίφνο, σε πλαγιά με έντονη κλίση, ανατολικό προσανατολισμό και θέα προς το Αιγαίο. Η μελέτη που ανέλαβε το γραφείο Locus3 αφορά τους εσωτερικούς χώρους και τους υπαίθριους χώρους γύρω από το κτίριο, μέσα σε ένα κέλυφος που ήταν ήδη ορισμένο. Πρώτα δεδομένα του σχεδιασμού ήταν η κλίση του εδάφους, ο προσανατολισμός και τα μορφολογικά πρότυπα του νησιού.
Ο ανατολικός προσανατολισμός καθορίζει τον ρυθμό της ημέρας μέσα στην κατοικία. Το πρωινό φως μπαίνει χαμηλά από την ανατολή και το απόγευμα η ίδια πλευρά σκιάζεται. Η έντονη κλίση ανοίγει τη θέα προς το πέλαγος, αλλά αφήνει λίγο επίπεδο έδαφος γύρω από το κτίριο. Γι’ αυτό οι υπαίθριοι χώροι έπρεπε να οριστούν με ακρίβεια, ώστε να λειτουργούν ως συνέχεια του εσωτερικού και όχι ως ό,τι περίσσεψε από το οικόπεδο.
Ο ιδιοκτήτης περιέγραψε από την αρχή τι τον ενδιέφερε. Προτεραιότητα για εκείνον ήταν το κατοικείν: ο τόπος όπου ζει η οικογένεια, όχι το σκηνικό. Το ζητούμενο διατυπώθηκε με απλές καθημερινές ερωτήσεις: προς τα πού κοιτάζει το κρεβάτι, προς τα πού η κουζίνα, πού μαζεύεται η οικογένεια όταν πέφτει ψύχρα. Ζήτησε επίσης διαμπερότητα, ώστε το εσωτερικό κλίμα να ρυθμίζεται με φυσικό αερισμό, και γωνιές που χρησιμοποιούνται σε διαφορετικές ώρες της ημέρας. Χώρους μονοσήμαντους και στατικούς τους απέκλεισε ρητά.
Η είσοδος έπρεπε να ξεχωρίζει και ταυτόχρονα να ενώνει το δημόσιο με το ιδιωτικό. Οι διαδρομές που γίνονται κάθε μέρα μέσα στην κατοικία, προς τον ύπνο, το φαγητό και το λουτρό, να έχουν κρίσιμα σημεία με δικό τους χαρακτήρα. Τα εσωτερικά τοπία να λειτουργούν αυτόνομα αλλά και ως σύνολο, και ο χώρος να φανερώνεται και να κρύβεται, ξεδιπλώνοντας σταδιακά τα όριά του.
Η μελέτη εσωτερικού χώρου στη Σίφνο ως σειρά διαδρομών
Αφού ο όγκος του κτιρίου ήταν δεδομένος, η μελέτη επικεντρώθηκε στη σειρά με την οποία αποκαλύπτεται ο χώρος σε όποιον κινείται μέσα του. Αφετηρία ήταν η είσοδος, το σημείο όπου ο επισκέπτης περνά από τον δημόσιο χώρο στον ιδιωτικό. Οι καθημερινές διαδρομές που περιέγραψε ο ιδιοκτήτης αποτέλεσαν τον σκελετό της διάταξης, και οι υπόλοιπες αποφάσεις προσαρμόστηκαν σε αυτές. Κάθε χώρος, η κουζίνα, το καθιστικό, τα υπνοδωμάτια και τα λουτρά, εξετάστηκε ως προς το πού κοιτάζει, πότε τον βρίσκει το φως και πώς συνδέεται με τον επόμενο.
Η διαμπερότητα που ζητήθηκε συνδέεται άμεσα με τον προσανατολισμό. Τα ανατολικά ανοίγματα δέχονται τον πρωινό ήλιο, ενώ η κίνηση του αέρα από τη μία πλευρά της κατοικίας στην άλλη ρυθμίζει το εσωτερικό κλίμα με φυσικό τρόπο. Ο σχεδιασμός ορίζει έτσι μικρά εσωτερικά τοπία, καθένα με τη δική του χρήση, που διαβάζονται όμως ως ενιαίο σύνολο.
Η σχέση μέσα-έξω ήταν ένας από τους βασικούς άξονες της μελέτης. Οι υπαίθριοι χώροι σχεδιάστηκαν μαζί με τους εσωτερικούς και με τα ίδια υλικά, ώστε το όριο του κελύφους να λειτουργεί ως πέρασμα και όχι ως διαχωρισμός. Σε μια εξοχική κατοικία στο Αιγαίο, μεγάλο μέρος της καθημερινής ζωής γίνεται έξω, και ο σχεδιασμός αντιμετωπίζει τον υπαίθριο χώρο ως ισότιμο μέρος της κατοικίας.
Πέτρα, πατητή τσιμεντοκονία, χτιστοί πάγκοι και ξύλο
Τα υλικά ακολουθούν τα μορφολογικά πρότυπα της Σίφνου και την πρόθεση για απλές γραμμές με διαφορετικές υφές. Η πέτρα συνδέει την κατοικία με το έδαφος της πλαγιάς και με την παραδοσιακή δόμηση του νησιού. Η πατητή τσιμεντοκονία δίνει συνεχείς επιφάνειες χωρίς αρμούς και λειτουργεί ως ουδέτερο υπόβαθρο, πάνω στο οποίο ξεχωρίζουν τα υπόλοιπα υλικά.
Οι χτιστοί πάγκοι, στοιχείο της κυκλαδίτικης κατοικίας, ενσωματώνονται στο κέλυφος και ορίζουν σημεία στάσης χωρίς να προσθέτουν έπιπλα στον χώρο. Τα ξύλινα έπιπλα σχεδιάστηκαν κατά παραγγελία, ώστε να προσαρμόζονται στις διαστάσεις κάθε χώρου και στις ανάγκες της οικογένειας. Το ξύλο, σε επαφή με την πέτρα και την τσιμεντοκονία, προσθέτει θερμότητα στις λιτές επιφάνειες. Ο περιορισμένος αριθμός υλικών επιτρέπει στη μελέτη εσωτερικού χώρου να στηριχτεί στις αναλογίες και στο φως και όχι στη διακόσμηση.
Το έργο έχει υλοποιηθεί. Η κατοικία οργανώνεται ως σύνολο από διαδρομές και εσωτερικά τοπία, που ακολουθούν την καθημερινή ζωή μιας οικογένειας στη Σίφνο κατά τη διάρκεια της ημέρας και των εποχών. Άλλα έργα του γραφείου σε εσωτερικούς χώρους, όπως ανακαίνηση κατοικίας στην Μύκονο, παρουσιάζονται στη σελίδα των έργων. Για μελέτη εσωτερικού χώρου σε εξοχική κατοικία, τα στοιχεία βρίσκονται στη σελίδα επικοινωνίας.
