ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ: Κιρτάζογλου Σοφία, Φραγγίδου Πολυάννα, Χατζηβασιλειάδου Μαρία
ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ: Μαρία-Νεφέλη Πάχτα
Πρόκειται για την ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας έκτασης περίπου 7 στρεμμάτων στο κέντρο της Καβάλας, σε απόσταση μόλις 50 μέτρων από τη θάλασσα, με όρια τις οδούς Ομονοίας, Ιωάννη Δραγούμη, Ελευθερίου Βενιζέλου και Δοϊράνης. Η υφιστάμενη κατάσταση χαρακτηρίζεται από διαχωρισμό σε βόρειο και νότιο τμήμα και από ετερόκλητες κατασκευές που εμποδίζουν την κίνηση των πεζών, με αποτέλεσμα ο χώρος συγκέντρωσης να παραμένει αποκομμένος από τη θάλασσα. Την ανάπλαση της πλατείας, με αντικείμενο ακριβώς αυτόν τον κατακερματισμό, προκήρυξε ο Δήμος Καβάλας μέσω αρχιτεκτονικού διαγωνισμού προσχεδίων.
Η ανάπλαση πλατείας στην Καβάλα και τα δεδομένα του τόπου
Στο όριο της πλατείας προς τη συνοικία του Αγίου Νικολάου βρισκόταν η επέκταση του οχυρωματικού τείχους της πόλης, κατασκευασμένη τον 16ο αιώνα και κατεδαφισμένη στις αρχές του 20ού· στο ίδιο σημείο λειτουργούσε, κατά την οθωμανική περίοδο, καραβανσεράι με μικρά μαγαζιά και χάνια. Η πλατεία βρίσκεται έτσι στο όριο ανάμεσα στην παλιά και στη νεότερη Καβάλα, εκεί όπου συναντώνται οι διαφορετικές ιστορικές φάσεις της πόλης. Αυτό το δεδομένο καθορίζει την κεντρική ιδέα της πρότασης.
Η προκήρυξη του διαγωνισμού έθετε ως στόχους την ενοποίηση της πλατείας με τη γύρω περιοχή, τη λειτουργική και αισθητική αναβάθμιση του χώρου και των κατασκευών, την ενίσχυση της ασφάλειας και της προσβασιμότητας για πεζούς και ΑμεΑ, τη βελτίωση του μικροκλίματος και την ανάδειξη της ιστορικότητας του τόπου. Ζητούμενη ήταν επίσης η σύνδεση της πλατείας με την ιστορική συνοικία του Αγίου Νικολάου, με τους πεζοδρόμους προς την πλατεία Καπνεργάτη και με το παραλιακό μέτωπο, χωρίς διακοπή της κίνησης των πεζών σε κανένα σημείο.
Η πρόταση «Αλλιώτικη Συνάντηση»
Η πρόταση για την ανάπλαση πλατείας Καβάλα, με τίτλο «Αλλιώτικη Συνάντηση», βασίζεται σε δύο υλικά: την πέτρα, ως αναφορά στην παλαιότερη ιστορική περίοδο, και το χυτό σκυρόδεμα, ως αναφορά στη νεότερη ελληνική πόλη. Το νερό ρέει πάνω και στα δύο υλικά και τα συνδέει, με αφετηρία ένα γλυπτό-τοπόσημο στο βόρειο τμήμα της πλατείας, η μορφή του οποίου παραπέμπει στο Υδραγωγείο (Καμάρες) της Καβάλας. Η υδάτινη γραμμή διατρέχει την έκταση και καταλήγει νότια, προς τη θάλασσα, σημειακά κρυμμένη αλλά νοητά συνεχής.
Νότια της πλατείας, ο υφιστάμενος δρόμος διπλής κατεύθυνσης πεζοδρομείται, καθώς η κυκλοφορία του μπορεί να μεταφερθεί στις οδούς Κουντουριώτου και Φιλελλήνων. Η πεζοδρόμηση δημιουργεί μεταβατικό χώρο πρασίνου προς την παραλιακή ζώνη, με ξύλινα καθιστικά προσανατολισμένα προς τη θέα βορρά και νότο. Στο κεντρικό τμήμα της πλατείας τοποθετείται κτίριο με ισόγειο καφέ και ανεξάρτητο υπόγειο wc, το οποίο λειτουργεί ως οπτικό εμπόδιο προς το υποβαθμισμένο μέτωπο της οδού Δοϊράνης και ως όριο του κεντρικού χώρου συγκέντρωσης. Στέγαστρο από μέταλλο και ξύλινες σανίδες καλύπτει την ανάγκη σκίασης και εξωτερικού χώρου του καφέ και φιλοξενεί περιοδικές εκδηλώσεις και εκθέσεις.
Το χυτό σκυρόδεμα καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του δαπέδου, με αρμούς διαστολής που τονίζουν τις χαράξεις της κίνησης, ενώ διάσπαρτες πέτρες πυκνώνουν στα σημεία μεγαλύτερης συγκέντρωσης χρηστών και αραιώνουν αλλού. Το corten χρησιμοποιείται στο στέγαστρο, στα περίπτερα και στον σκελετό των καθιστικών, για την αίσθηση παλαίωσης που δίνει η οξείδωσή του. Σε τμήματα της πλατείας, κυρίως κάτω από τα δέντρα στο βόρειο τμήμα και στη νέα πεζοδρομημένη ζώνη νότια, το δάπεδο γίνεται πατημένο χώμα, για μεγαλύτερη υδατοπερατότητα. Η φύτευση διακρίνεται σε δύο ζώνες: αειθαλή δέντρα, όπως ιβίσκος και δάφνη, στο βόρειο τμήμα, και φυλλοβόλα, όπως μελιά, κέλτις, ιτιά και δαμασκηνιά καλλωπιστική, μαζί με αρωματικά φυτά όπως λεβάντα, δεντρολίβανο και θυμάρι, στο νότιο.
Ο σχεδιασμός αφήνει ελεύθερες όλες τις διελεύσεις πεζών μέσα στην πλατεία και υιοθετεί ενιαία κλίση περίπου 2%, επαρκή για την απορροή των ομβρίων χωρίς να γίνεται αισθητή στη βάδιση, ώστε η κίνηση των ΑμεΑ να μην εμποδίζεται πουθενά. Η πρόταση «Αλλιώτικη Συνάντηση» έλαβε Γ’ Εξαγορά στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό προσχεδίων του Δήμου Καβάλας για την ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας. Η ίδια έμφαση στο πράσινο και στον βιοκλιματικό σχεδιασμό επαναλαμβάνεται και σε άλλες αναπλάσεις κοινόχρηστων χώρων του γραφείου, όπως στην ανάπλαση της πλατείας Νεαπόλεως στα Ποταμούδια.
